શ્રાદ્ધ તિથિ કેલ્ક્યુલેટર

શ્રાદ્ધ તિથિ અને તેનું મહત્વ

હિન્દુ સનાતન ધર્મમાં પિતૃઓની શાંતિ, મુક્તિ અને આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કરવા માટે શ્રાદ્ધ વિધિનું અનન્ય મહત્વ છે. વ્યક્તિના મૃત્યુ સમયે જે તિથિ પ્રવર્તતી હોય તે તિથિએ દર વર્ષે વાર્ષિક શ્રાદ્ધ (બરસી) કરવામાં આવે છે.

અંગ્રેજી તારીખ દર વર્ષે નિશ્ચિત રહે છે પરંતુ હિન્દુ તિથિ સૂર્ય અને ચંદ્રની ગતિ પર આધારિત હોવાથી દર વર્ષે ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડરમાં તારીખ બદલાય છે. આ કેલ્ક્યુલેટર વૈદિક ખગોળશાસ્ત્રના આધારે ચોક્કસ તિથિ અને મુહૂર્ત દર્શાવે છે.

શ્રાદ્ધ અપરાહ્ન કાળમાં જ શા માટે કરવામાં આવે છે?

ધર્મસિંધુ અને નિર્ણયસિંધુ મુજબ દિવસના ૫ સમાન ભાગો (પ્રાતઃ, સંગવ, મધ્યાહ્ન, અપરાહ્ન અને સાયાહ્ન) પૈકી ચોથો ભાગ એટલે કે ‘અપરાહ્ન કાળ’ પિતૃ કાર્યો માટે સૌથી ઉત્તમ છે. જે દિવસે તિથિ અપરાહ્ન કાળમાં વ્યાપેલી હોય તે દિવસને જ શ્રાદ્ધ માટે માન્ય ગણવામાં આવે છે.

કુતુપ, રૌહિણ અને અપરાહ્ન કાળ મુહૂર્ત

શ્રાદ્ધ તર્પણ, પિંડદાન અને બ્રાહ્મણ ભોજન માટે નીચે મુજબના મુહૂર્ત શાસ્ત્રોમાં શ્રેષ્ઠ ગણાયા છે:

• કુતુપ મુહૂર્ત (Kutup): દિવસનો આઠમો મુહૂર્ત કુતુપ કહેવાય છે. પિતૃ કાર્યનો આરંભ આ મુહૂર્તમાં કરવો અતિ શુભ ગણાય છે.
• રૌહિણ મુહૂર્ત (Rohina): દિવસનો નવમો મુહૂર્ત રૌહિણ મુહૂર્ત છે, જે કુતુપ પછી તરત શરૂ થાય છે અને પિતૃ શાંતિ માટે પ્રશસ્ત છે.
• અપરાહ્ન કાળ (Aparahna): દિવસના ત્રીજા ભાગથી ચોથા ભાગનો સમયગાળો. આ સમયમાં પિંડદાન અને તર્પણ અર્પણ કરવામાં આવે છે.

અગત્યના શાસ્ત્રોક્ત નિયમો

• કુદરતી મૃત્યુ અને ચતુર્દશી: સામાન્ય મૃત્યુ પામેલા પૂર્વજોનું મહાલય શ્રાદ્ધ અમાસના દિવસે કરવામાં આવે છે. ચતુર્દશી શ્રાદ્ધ માત્ર અસ્ત્ર-શસ્ત્ર, અકસ્માત કે અકુદરતી મૃત્યુ પામેલા લોકો માટે છે.
• માતૃ નવમી (અવિધવા નવમી): પતિ પહેલાં સ્વર્ગવાસ પામેલી સુહાગણ સ્ત્રીઓ અને માતાઓનું શ્રાદ્ધ પિતૃ પક્ષની નોમ (નવમી)ના દિવસે કરવામાં આવે છે.
• અધિક માસ (પુરુષોત્તમ માસ): જો અવસાન અધિક માસમાં થયું હોય, તો સામાન્ય વર્ષોમાં નિજ માસની તે જ તિથિએ શ્રાદ્ધ થાય છે અને અધિક માસ આવ્યે અધિક માસમાં પણ કરાય છે.
• પંચબલિ વિધિ: શ્રાદ્ધના દિવસે ગાય (ગોબલિ), શ્વાન (કુકુરબલિ), કાગડો (કાકબલિ), દેવતા અને કીડીઓને અન્નદાન આપવું અનિવાર્ય મનાય છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)

વાર્ષિક શ્રાદ્ધ અને પિતૃ પક્ષ શ્રાદ્ધ વચ્ચે શું તફાવત છે?

વાર્ષિક શ્રાદ્ધ (બરસી) દર વર્ષે મૃત્યુના હિન્દુ માસ અને તિથિએ કરવામાં આવે છે. જ્યારે પિતૃ પક્ષ (મહાલય) શ્રાદ્ધ ભાદરવા/આસો મહિનાના ૧૫ દિવસના પિતૃ પક્ષ દરમિયાન કરવામાં આવે છે.

જો મૃત્યુની ચોક્કસ તિથિ કે તારીખ યાદ ન હોય તો શું કરવું?

જો મૃત્યુ તિથિ અજ્ઞાત હોય તો ભાદરવા વદ અમાસ (સર્વપિતૃ અમાસ)ના દિવસે શ્રાદ્ધ, પિંડદાન અને બ્રાહ્મણ ભોજન કરાવી શકાય છે.

અપરાહ્ન વ્યાપિની તિથિ એટલે શું?

જે તિથિ દિવસના ચોથા ભાગ (અપરાહ્ન કાળ: બપોરે આશરે ૧:૧૫ થી ૩:૪૫) દરમિયાન હાજર હોય તેને અપરાહ્ન વ્યાપિની તિથિ કહેવાય છે.